SẮC MÀU VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM – BẢO TỒN, PHÁT HUY VÀ LAN TỎA GIÁ TRỊ TRONG THỜI KỲ MỚI

                                                                                                                                                   Nguyễn Hòa

         Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, văn hóa luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh to lớn góp phần tạo nên bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, cộng đồng 54 dân tộc anh em đã cùng nhau sáng tạo, gìn giữ và phát triển một nền văn hóa thống nhất trong đa dạng, giàu bản sắc và không ngừng vận động, phát triển. Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) là sự kiện có ý nghĩa chính trị - văn hóa sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc. Đây không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Sinh thời, Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Tư tưởng đó đã trở thành kim chỉ nam cho mọi chủ trương, đường lối của Đảng ta trong lĩnh vực văn hóa. Kế thừa và phát triển tư tưởng của Người, Đảng ta luôn nhất quán xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội.

         Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã khẳng định rõ: xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, trong đó đặc biệt chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Đây là quan điểm mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho các chính sách phát triển văn hóa trong thời kỳ đổi mới.Tiếp đó, Nghị quyết số 33-NQ/TW tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng tới các giá trị chân – thiện – mỹ; đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đặc biệt, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh yêu cầu “chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới”, coi văn hóa là “hồn cốt của dân tộc”, là nền tảng tinh thần vững chắc, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đất nước.

         Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, mỗi dân tộc đều có những giá trị văn hóa riêng biệt, được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử. Những giá trị ấy thể hiện sinh động qua tiếng nói, chữ viết, phong tục tập quán, tín ngưỡng, lễ hội và các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên một bức tranh văn hóa Việt Nam phong phú, sinh động, giàu bản sắc. Trong đó, các loại hình nghệ thuật dân gian giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lưu giữ và truyền tải các giá trị văn hóa truyền thống. Những làn điệu dân ca mượt mà, sâu lắng đã trở thành “tiếng lòng” của mỗi vùng đất, mỗi cộng đồng dân tộc. Ở Nghệ An, dân ca ví, giặm không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là kết tinh của đời sống tinh thần, phản ánh chân thực tâm tư, tình cảm của con người xứ Nghệ. Việc Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã góp phần khẳng định giá trị và vị thế của văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

         Bên cạnh đó, trang phục truyền thống của các dân tộc cũng là một biểu hiện sinh động của bản sắc văn hóa. Những bộ trang phục với hoa văn tinh xảo, màu sắc đặc trưng không chỉ thể hiện thẩm mỹ mà còn phản ánh quan niệm sống, tín ngưỡng và môi trường sinh sống của từng dân tộc. Đây chính là những “di sản sống” cần được gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại. Lễ hội truyền thống là không gian văn hóa đặc sắc, nơi hội tụ và kết tinh các giá trị văn hóa của cộng đồng. Mỗi lễ hội đều mang trong mình những ý nghĩa sâu sắc, gắn liền với đời sống tâm linh, tín ngưỡng và ước vọng của con người. Thông qua lễ hội, các giá trị văn hóa được bảo tồn, trao truyền và lan tỏa qua các thế hệ.

         Đối với Nghệ An – vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa – sự đa dạng văn hóa các dân tộc được thể hiện rõ nét. Không chỉ là quê hương của những làn điệu dân ca nổi tiếng, Nghệ An còn là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số như Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông… Mỗi dân tộc đều góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của tỉnh nhà. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Sự giao thoa văn hóa tạo điều kiện tiếp thu tinh hoa nhân loại, nhưng cũng đặt ra nguy cơ mai một các giá trị truyền thống nếu không có giải pháp bảo tồn phù hợp. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội trong gìn giữ văn hóa dân tộc là nhiệm vụ cấp thiết hiện nay. Tiếp nối những quan điểm, chủ trương lớn của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa trong thời kỳ mới, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc Việt Nam cần được triển khai đồng bộ, hiệu quả, gắn với vai trò của các thiết chế văn hóa ở cơ sở. Trong đó, hệ thống thư viện công cộng giữ vị trí quan trọng trong việc lưu giữ, bảo tồn và lan tỏa tri thức, góp phần bồi đắp nền tảng văn hóa tinh thần cho xã hội.

         Thư viện tỉnh Nghệ An, với chức năng là trung tâm văn hóa, thông tin, học tập của cộng đồng, đã và đang không ngừng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, từng bước nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc. Hưởng ứng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4), thư viện tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như trưng bày, giới thiệu sách theo chủ đề; xây dựng các bộ sưu tập tài liệu về văn hóa các dân tộc; tổ chức tuyên truyền, phục vụ sách báo lưu động tại cơ sở, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua các hoạt động đó, thư viện góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với nhân dân, giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, phong tục, tập quán, đời sống văn hóa của các dân tộc Việt Nam. Những trang sách không chỉ cung cấp tri thức mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa. Trong xu thế chuyển đổi số hiện nay, Thư viện tỉnh Nghệ An cũng tích cực đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng thư viện điện tử, số hóa tài liệu, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận tri thức một cách nhanh chóng, hiệu quả. Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa hoạt động thư viện, đồng thời góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin giữa các vùng miền, đặc biệt là đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa.

         Tuy nhiên, để công tác bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc đạt hiệu quả bền vững, cần có sự chung tay của toàn xã hội. Các cấp, các ngành, các địa phương cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng, xây dựng và triển khai các chương trình, kế hoạch cụ thể nhằm bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, cần chú trọng công tác giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, về vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội. Thế hệ trẻ hôm nay chính là lực lượng kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong tương lai. Vì vậy, việc giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, thông qua nhiều hình thức phong phú, sinh động.

         Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, văn hóa Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội để giao lưu, quảng bá ra thế giới. Những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng 54 dân tộc không chỉ là tài sản tinh thần vô giá mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế, du lịch, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Tuy nhiên, hội nhập phải đi đôi với giữ gìn bản sắc; tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại nhưng không hòa tan, không đánh mất những giá trị cốt lõi của dân tộc.“Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc – trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng và toàn xã hội” – đó không chỉ là khẩu hiệu mà cần trở thành hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày.

         Hưởng ứng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4), Thư viện tỉnh Nghệ An trân trọng mời bạn đọc đến tham quan, tìm hiểu và khám phá các tài liệu về văn hóa các dân tộc Việt Nam.

         Mỗi cuốn sách là một hành trình, mỗi trang sách là một nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại, giúp chúng ta thêm hiểu, thêm yêu và thêm tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc. Phát huy truyền thống quê hương giàu bản sắc văn hóa, mỗi người dân Nghệ An cần tiếp tục chung tay gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp. Từ những việc làm thiết thực như giữ gìn phong tục tập quán, phát huy văn hóa đọc, tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng… đến việc chủ động học tập, tìm hiểu về di sản văn hóa – tất cả đều góp phần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. “Văn hóa còn thì dân tộc còn” – giữ gìn và phát huy văn hóa chính là giữ gìn cội nguồn, giữ gìn bản sắc và tương lai của dân tộc. Để từ đó, những sắc màu văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam sẽ mãi được gìn giữ, lan tỏa và tỏa sáng trong dòng chảy thời gian, trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.