Lan tỏa tri thức – Khơi nguồn tương lai từ Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam
Nguyễn Thị Hòa
Trong hành trình phát triển của mỗi cá nhân và cả dân tộc, tri thức luôn giữ vai trò nền tảng, là động lực quan trọng thúc đẩy tiến bộ xã hội. Tri thức ấy được tích lũy, lưu giữ và truyền tải qua nhiều hình thức khác nhau, nhưng bền vững và sâu sắc nhất vẫn là thông qua sách. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, sách luôn đồng hành cùng con người, là “ngọn đèn bất diệt” soi sáng con đường nhận thức, là kho tàng lưu giữ tinh hoa văn hóa, khoa học và trí tuệ nhân loại. Chính vì vậy, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam ra đời không chỉ là một sự kiện văn hóa quan trọng mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò thiết yếu của sách và văn hóa đọc trong đời sống hiện đại.
1. Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam – Dấu mốc của tri thức và văn hóa
Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam được tổ chức vào ngày 21 tháng 4 hằng năm là dịp để tôn vinh giá trị của sách, tri ân những người làm công tác xuất bản, phát hành, thư viện và khuyến khích phong trào đọc sách trong cộng đồng. Đây không chỉ là ngày hội của những người yêu sách mà còn là sự kiện mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, góp phần xây dựng xã hội học tập, phát triển văn hóa đọc bền vững.Việc lựa chọn ngày 21 tháng 4 cũng mang ý nghĩa đặc biệt khi gắn với truyền thống xuất bản và đọc sách của dân tộc, đồng thời gần với Ngày Sách và Bản quyền Thế giới do UNESCO phát động. Điều này thể hiện sự hội nhập của Việt Nam với các giá trị văn hóa toàn cầu, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng một xã hội coi trọng tri thức, đề cao việc học tập suốt đời.Ngày Sách không chỉ là dịp tổ chức các hoạt động trưng bày, giới thiệu sách mà còn là cơ hội để mỗi người nhìn lại thói quen đọc của bản thân, từ đó xây dựng kế hoạch đọc sách hiệu quả hơn. Đây cũng là dịp để các cơ quan, đơn vị, trường học và thư viện đẩy mạnh các hoạt động phát triển văn hóa đọc, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.
2. Vai trò của sách trong đời sống hiện đại
Trong thời đại công nghệ số, khi thông tin được cập nhật liên tục từng giây, sách vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi của mình. Khác với các nguồn thông tin nhanh và ngắn trên mạng xã hội, sách cung cấp tri thức một cách hệ thống, sâu sắc và đáng tin cậy hơn. Đọc sách giúp con người rèn luyện khả năng tư duy, phân tích, tổng hợp và phản biện - những kỹ năng quan trọng trong thời đại tri thức.Sách không chỉ cung cấp kiến thức mà còn nuôi dưỡng tâm hồn. Những trang văn giàu cảm xúc giúp con người biết yêu thương, chia sẻ và thấu hiểu. Những cuốn sách lịch sử giúp ta hiểu về cội nguồn dân tộc, hun đúc lòng tự hào và trách nhiệm với quê hương đất nước. Những cuốn sách khoa học mở ra chân trời mới, khơi dậy niềm đam mê khám phá và sáng tạo.Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng, áp lực cuộc sống ngày càng lớn, sách còn là “liều thuốc tinh thần” giúp con người cân bằng cảm xúc, tìm lại sự bình yên trong tâm hồn. Một cuốn sách hay có thể thay đổi cách nhìn nhận vấn đề, định hướng lại cuộc sống và truyền cảm hứng mạnh mẽ cho người đọc.
3. Thực trạng văn hóa đọc – Thách thức và cơ hội
Hiện nay, văn hóa đọc đang đứng trước nhiều thách thức. Sự phát triển mạnh mẽ của các thiết bị điện tử và mạng xã hội khiến thói quen đọc sách truyền thống bị ảnh hưởng đáng kể. Nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, có xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn, ít chiều sâu, dẫn đến việc giảm sút khả năng tập trung và tư duy dài hạn.Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng công nghệ cũng mang lại nhiều cơ hội mới cho văn hóa đọc. Sự ra đời của sách điện tử, sách nói, thư viện số giúp việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn. Người đọc có thể đọc sách mọi lúc, mọi nơi chỉ với một thiết bị thông minh.Bên cạnh đó, các phong trào đọc sách đang dần được khôi phục và phát triển. Nhiều chương trình như “Ngày hội đọc sách”, “Tủ sách gia đình”, “Câu lạc bộ bạn đọc” đã thu hút sự tham gia đông đảo của cộng đồng. Điều này cho thấy văn hóa đọc vẫn có sức sống mạnh mẽ nếu được quan tâm và đầu tư đúng hướng.
4. Vai trò của Thư viện tỉnh Nghệ An trong phát triển văn hóa đọc
Là trung tâm lưu giữ và lan tỏa tri thức của địa phương, Thư viện tỉnh Nghệ An luôn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển văn hóa đọc. Trong những năm qua, thư viện đã không ngừng đổi mới, sáng tạo trong hoạt động nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của bạn đọc.
Lễ cắt băng khai mạc lễ phát động và khai mạc ngày hội sách năm 2026 tại thư viện tỉnh Nghệ An
Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Thư viện tỉnh Nghệ An đã tổ chức nhiều hoạt động phong phú như: trưng bày sách theo chủ đề, giới thiệu sách mới, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu sách, giao lưu tác giả - bạn đọc, phục vụ thư viện lưu động… Những hoạt động này không chỉ thu hút đông đảo người dân tham gia mà còn góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của việc đọc sách.
Bà Trần Thị Mỹ Hạnh – Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du Lịch và đông đảo người dân tham quan các mô hình sếp sách nghệ thuật trong ngày hội Sách và Văn hóa đọc Việt Nam diễn ra tại Thư viện tỉnh chiều ngày 17/4/2026
Đặc biệt, thư viện đã tích cực phối hợp với các trường học trên địa bàn tổ chức các chương trình “Ngày hội đọc sách”, “Mỗi trang sách – một hạt giống tri thức”, trao tặng sách cho học sinh vùng sâu, vùng xa, xây dựng tủ sách lớp học. Xe thư viện lưu động được đưa đến nhiều địa phương, mang theo hàng nghìn cuốn sách phục vụ người dân, đặc biệt là trẻ em ở những khu vực còn khó khăn.Những nỗ lực đó đã góp phần đưa sách đến gần hơn với cộng đồng, từng bước hình thành và phát triển thói quen đọc sách trong nhân dân.
Xe ô tô thư viện lưu động tỉnh Nghệ An phục lưu động tại trường Tiểu học Xuân Thành xã Quan Thành Nghệ An
5. “Mỗi trang sách - một hạt giống” - Gieo mầm tri thức cho tương lai
Thông điệp “Mỗi trang sách mở ra là một hạt giống - gieo mầm tri thức” mang ý nghĩa sâu sắc, nhấn mạnh vai trò của việc đọc sách trong việc hình thành và phát triển con người. Mỗi cuốn sách là một hạt giống, khi được gieo vào tâm hồn người đọc sẽ nảy mầm thành tri thức, tư duy và nhân cách.Đối với trẻ em, sách chính là người thầy đầu tiên. Những câu chuyện cổ tích, những cuốn sách thiếu nhi không chỉ giúp các em phát triển ngôn ngữ mà còn hình thành những giá trị đạo đức tốt đẹp. Đối với thanh niên, sách là người bạn đồng hành giúp định hướng nghề nghiệp, phát triển kỹ năng và mở rộng hiểu biết. Đối với người trưởng thành, sách là nguồn tri thức quý giá giúp nâng cao năng lực và hoàn thiện bản thân.Việc gieo mầm tri thức thông qua sách cần được thực hiện một cách kiên trì và bền bỉ. Mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi cơ quan cần tạo điều kiện để việc đọc sách trở thành thói quen hàng ngày.
Đại diện các em học sinh Em Nguyễn Linh Nhi – học sinh lớp 9 Trường THCS Trung Đô phát biểu cảm nghĩ tại Lễ phát động Ngày hội sách và Cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc
6. Chung tay xây dựng xã hội học tập
Để văn hóa đọc thực sự lan tỏa, cần có sự chung tay của toàn xã hội. Gia đình cần tạo môi trường đọc sách cho trẻ ngay từ nhỏ. Nhà trường cần đổi mới phương pháp dạy học, khuyến khích học sinh đọc sách và tự học. Các cơ quan, tổ chức cần tổ chức nhiều hoạt động thiết thực nhằm phát triển văn hóa đọc.Bên cạnh đó, việc đầu tư cho hệ thống thư viện, đặc biệt là thư viện cơ sở, là rất cần thiết. Cần tăng cường nguồn sách, nâng cấp cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc.Ngoài ra, cần đẩy mạnh truyền thông về vai trò của sách và văn hóa đọc, tạo phong trào đọc sách rộng khắp trong cộng đồng.
Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam là dịp để chúng ta tôn vinh giá trị của sách, khẳng định vai trò của tri thức và lan tỏa tình yêu đọc sách trong cộng đồng. Trong một thế giới không ngừng biến đổi, tri thức chính là nền tảng vững chắc giúp con người phát triển và thích ứng. Hãy dành thời gian cho việc đọc sách mỗi ngày, bởi mỗi cuốn sách là một cánh cửa mở ra thế giới, mỗi trang sách là một hạt giống gieo mầm tri thức. Khi mỗi cá nhân biết trân trọng sách, yêu sách và đọc sách, chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng một xã hội học tập, một nền văn hóa phát triển bền vững.
